Slovio – szlachetny pomysł z niefortunnym efektem.

Czym jest slovio? W największym skrócie slovio to słowiańskie esperanto. Sztuczny język wymyślony przez pasjonatów, jak zazwyczaj w takim przypadku bywa z ambicjami stworzenia nowej linguae francae. Idea choć chyba utopijna, to jednak szlachetna, tym razem o tyle ciekawsza, że oparta na empirycznej bazie, jaką jest bogactwo języków słowiańskich. Zainteresowanych szczegółami odsyłam do stosownej strony, sam ograniczę się do komentarza.

Po pierwsze, tworzenie języka w abstrakcyjny sposób to utopia. Owszem, są przykłady wymyślenia języków od podstaw, jednak nigdy nie stawały się one powszechne. Starocerkiewnosłowiański udało się wprowadzić do liturgii, ale nigdy nie przyjął się w użyciu. Więcej szczęścia mieli twórcy bahasa indonesia, ale przecież język, którym posługuje się kilka procent populacji Indii Wschodnich to nie był cel ich ambicji – a więcej osób na co dzień mówi o ile wiem po jawajsku. Pozornym sukcesem był serbo-chorwacki, choć ten akurat oparty był w największym stopniu na empirycznych badaniach, ale po rozpadzie Jugosławii wydaje się ewoluować z powrotem w kierunku języków serbskiego i chorwackiego. Co do nowoczesnego hebrajskiego otwarcie mówię, nie znam się na tym za dobrze, ale to raczej było „wskrzeszanie” niż „tworzenie”. Zresztą specyfika historii i kultury tego narodu pozwala stwierdzić, że i w tym przypadku jedna jaskółka nie czyni wiosny. I wreszcie esperanto, choć relatywnie popularne jako kolejny język, to jednak nie słyszałem o ludziach posługujących się nim jako pierwszym.

Naturalnie jestem pod wrażeniem pasji tych osób, ich lingwistycznej wiedzy i pomysłowości, ale język, tak jak kultura, nie może być wymyślony odgórnie. Język to coś żywego, nie jest wymyślany, ale pojawia się spontaniczne, nie jest abstrakcyjny, ale konkretny, jego reguły nie są efektem dedukcyjnej analizy, ale dekodowania ich z żywej mowy ludzi. Ludziom można narzucić podatki, władzę, nawet religię nie mówiąc już o ideologii, ale język naprawdę bardzo trudno. Jeśli się udaje – to język już wcześniej przez kogoś używany. Skuteczniejsze zresztą jest mieszanie ludności o dwu językach i w efekcie zanik języka używanego przez mniejszość. Ale takie rozważania już zostawmy, gdyż jak słusznie zauważył Hayek, wszelka inżynieria społeczna prowadzi do nieszczęścia.

Po drugie, każdy z takich języków – a slovio chyba w jeszcze większym stopniu – jest językiem zdegenerowanym. Jest faktem w lingwistyce znanym, że kolejne powstające języki są coraz bardziej prymitywne (czy jak kto woli prostsze). Zamiast siedmiu przypadków trzy, zamiast trzech jeden, formy fleksyjne zastępowane przez rodzajniki, redukcje w koniugacji, liczbie zgłosek itd. Mimo iż liberałowie i różnej maści lewicowcy przekonują nas o postępie, więcej racji przyznać trzeba Platonowi, którego obraz degeneracji ustrojów w „Państwie” żywo przypomina degenerację języków.

Oczywiście taka „degeneracja” nie oznacza czegoś koniecznie złego. Językiem prostszym prościej się posługiwać, jest się go prościej nauczyć i generalnie mniejszego wysiłku intelektualnego wymaga konwersacja. Ma to też wady – osoby mówiące językiem prostszym mają bardzo duże problemy z nauczeniem się języka trudniejszego. Na poziom ogólnej inteligencji też ma to pewnie jakiś wpływ, ale tu potrzeba by badań, ja się nie czuję kompetentny to oceniać.

Jak więc wygląda degeneracja w praktyce? Każdy kto uczył się angielskiego na pewnym poziomie dostrzega różnice między eleganckim British English a powszechnym American English. AE jest taki sam, tylko prostszy. Jeszcze skrajniejszy jest przykład oryginalnej i brazylijskiej wersji portugalskiego. Znajoma Portugalka, mająca w rodzinie Brazylijczyka, mówiła mi, że o ile Portugalczyk zrozumie Brazylijczyka, o tyle Brazylijczyk nie zrozumie Portugalczyka (co ciekawe w wydawałoby się dzikiej Angoli, gdzie moja znajoma się wychowała, mówi się poprawnym portugalskim).

I ten właśnie problem dotyczy języka slovio. Na stronie poświęconej projektowi znaleźć można zachwyty Amerykanów, że wreszcie mogą mówić językiem zrozumiałym dla Słowian i że łatwo się go nauczyć. Nie dziwi mnie to, bo zwłaszcza amerykański wariant angielskiego też jest dość prymitywny. My rozumieć będziemy Jankesów, a czy oni nas? Wątpliwe. Nam Słowianom slovio nie jest potrzebne, bo i tak jesteśmy się w stanie nauczyć mówić zachodnimi językami. Amerykanom może przydać się do „jednostronnej” komunikacji – a komunikacja jednostronna to brak komunikacji. Slovio, choć to ciekawa, pomysłowa i szlachetna idea, jest po prostu niepraktyczne.